Dyslexie en schooluitval VMBO

Blijf op de hoogte

Schrijf je in op de Lexima nieuwsbrief

Bron: Tijdschrift voor Orthopedagogiek, november 2012, nr 11, N. Tick, V. Prins & C. Struiksma

Dyslexie en schooluitvalDyslexie is een stoornis die veel gevolgen kan hebben voor de loopbaan van kinderen en mogelijk zelfs tot schooluitval kan leiden. Aangezien het verzuimen van school een belangrijke indicator vormt voor dreigende uitval, is het belangrijk om zicht te krijgen op de relatie tussen dyslexie en schoolverzuim. Dit geeft niet alleen informatie over de mate waarin dyslexie de loopbaan van kinderen kan beïnvloeden, maar is ook van belang bij het opzetten van beleid om schooluitval te voorkomen. Deze studie beoogt de vraag te beantwoorden in hoeverre (de onderkenning van) dyslexie een risicofactor vormt voor schoolverzuim op het vmbo. Uit de resultaten van deze studie blijkt allereerst dat zowel dyslexie, spijbelen en ziekteverzuim frequent voorkomen op het vmbo. Bij een relatief hoog percentage van de leerlingen lijkt sprake te zijn van niet-onderkende dyslexie. Resultaten van de studie laten zien dat niet zozeer niet-onderkende dyslexie, maar juist onderkende dyslexie sterk samenhangt met schoolverzuim. Door een substantieel aantal van de deelnemende scholen wordt echter geen systematisch dyslexiebeleid gehanteerd. Deze studie benadrukt het belang van de begeleiding van dyslexie en de aanpak van school-verzuim op het vmbo. De resultaten impliceren dat het wel onderkennen van dyslexie, maar vervolgens geen begeleiding bieden, mogelijk de prognose van dyslectische leerlingen verslechtert.

Om inzicht te krijgen in de mate waarin dyslexie een risico vormt voor schooluitval, is het van belang om de relatie tussen dyslexie en schoolverzuim te onderzoeken

1 Inleiding

Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren van en het accuraat en/of vlot toepassen van het lezen en/of het spellen op woordniveau (Kleijnen et al., 2008). Dyslexie is een redelijk veelvoorkomende stoornis; prevalentiegegevens tonen aan dat ongeveer 10% van de leerlingen op de basisschool in enige mate problemen met lezen heeft. Geschat wordt dat er bij 4% van de leerlingen daadwerkelijk sprake is van dyslexie (Blomert, 2005; Grigorenko, 2001). Dyslexie komt vaker voor bij jongens dan bij meisjes (Habib, 2000) en heeft een belangrijke erfelijke component (Grigorenko, 2001).
De aanwezigheid van dyslexie wordt over het algemeen in de schoolleeftijd ontdekt. Een bevoegd orthopedagoog of psycholoog kan op basis van diagnostisch onderzoek een dyslexieverklaring afgeven (onderkennende diagnostiek), waarin ook gerichte maatregelen staan beschreven die de leerling, behandelaar en school kunnen treffen. In het basisonderwijs is de dyslexiebehandeling veelal gericht op Nederlands lezen en spellen, terwijl deze in het voortgezet onderwijs ook ondersteuning bij vreemde talen en effectief leren betreft.

dyslexie en schoolverzuimHet hebben van een dyslectische stoornis kan de schoolloopbaan van kinderen ernstig belemmeren. Dit komt ook naar voren in het voortgezet onderwijs, wanneer de leerlingen kennismaken met vreemde talen, met name het Engels (Poleij & Stikkelbroek, 2009). Het Engels heeft een niet-transparante spelling, waardoor een groot beroep wordt gedaan op de fonologische vaardigheden van de leerlingen. De balans tussen aanleg of capaciteit en taakeisen wordt daardoor verstoord; de nieuwe taak, het leren van een taal met een niet-transparante spelling, vraagt meer dan de leerling aan fonologische vaardigheden in huis heeft.

Dyslexie heeft niet alleen consequenties voor het academisch functioneren van de leerling, maar leidt ook tot faalervaringen, die de kans op psychische problemen vergroten (Poleij & Stikkelbroek, 2009). Onderzoek van Vernooy (2001, 2004, 2006) laat zien dat naarmate het leren lezen niet lukt, leerlingen gedragsproblemen kunnen ontwikkelen, gedemotiveerd kunnen raken en een negatief zelfbeeld kunnen ontwikkelen. Ook de internationale literatuur beschrijft een relatie tussen dyslexie, angst en depressieklachten (Maag & Reid, 2006). Er is enig bewijs dat dit verband sterker is bij meisjes (Nelson & Harwood, 2010).
Doordat dyslectische kinderen een verhoogde kans hebben op slechte schoolprestaties en psychische problemen, lopen zij ook het risico om onderwijs te verzuimen of school zelfs vroegtijdig te verlaten. Uit Amerikaans onderzoek is gebleken dat bij jongeren die problemen hebben met lezen vaker sprake is van vroegtijdig schoolverlaten dan bij jongeren die hiermee geen problemen hebben (Daniel et al., 2006) en dat dit zelfs in het hoger onderwijs speelt (Richardson & Wydell, 2003). Uit de literatuur is bekend dat slechte schoolprestaties, taalachterstand, leerproblemen en een lage motivatie de kans vergroten op schooluitval (De Baat, 2009). Slechte prestaties en lage betrokkenheid en motivatie kunnen het gevolg zijn van een dyslectische stoornis. Aangezien voortijdig schoolverlaten een zeer grote invloed heeft op de loopbaan van jonge mensen en kan leiden tot psychosociale problemen, werkloosheid, problematische leefomstandigheden en criminaliteit (Junger-Tas, 2002), is het belangrijk om inzicht te krijgen in de mate waarin en de manier waarop risicofactoren als dyslexie een rol spelen bij schooluitval.

Schooluitval is vaak het resultaat van een langdurig proces dat al op jonge leeftijd begint (Jimerson, Egeland, Sroufe & Carlson, 2000) en het verzuimen van school wordt gezien als een belangrijke indicator van dreigende schooluitval (Mattison, 2000). Om inzicht te krijgen in de mate waarin dyslexie een risico vormt voor schooluitval, is het daarom van belang om de relatie tussen dyslexie en schoolverzuim te onderzoeken. Hierbij is het belangrijk te onderzoeken in hoeverre eventuele niet-onderkenning van deze stoornis een rol speelt bij verzuim. Deze kennis kan als bouwsteen dienen voor schoolbeleid omtrent dyslexie en schoolverzuim. Dit onderzoek beoogt dan ook antwoord te geven op de vraag of (niet-onderkende) dyslexie een risicofactor vormt voor schoolverzuim op het vmbo in een grootstedelijke omgeving, waar schoolverzuim relatief frequent voorkomt.

Lees het hele artikel >>