Examens
Examen doen met een dyslexie hulpmiddel
Leerlingen die in de dagelijkse situatie met een hulpmiddel als
Kurzweil 3000, Sprint Plus, Daisy speler of de
ReadingPen werken, kunnen dit ook bij examens gebruiken.
Lees het oordeel van de Commissie Gelijke
Behandeling over het gebruik van Kurzweil bij het VO examen
(december 2011).
Meer over Kurzweil
3000 en Sprint Plus bij examens.
Eindexamenbesluit
In het
Eindexamenbesluit 2011 zijn de volgende bepalingen
opgenomen:
Artikel 55. Afwijking wijze van examineren
1. De directeur kan toestaan dat een gehandicapte kandidaat het
examen geheel of gedeeltelijk aflegt op een wijze die is aangepast
aan de mogelijkheden van die kandidaat. In dat geval bepaalt de
directeur de wijze waarop het examen zal worden afgelegd. Hij doet
hiervan zo spoedig mogelijk mededeling aan de inspectie.
2. Tenzij sprake is van een objectief waarneembare lichamelijke
handicap, geldt ten aanzien van de in het eerste lid bedoelde
aangepaste wijze van examineren dat:
a. er een deskundigenverklaring is die door een ter zake deskundige
psycholoog of orthopedagoog is opgesteld,
b. de aanpassing voor zover betrekking hebbend op het centraal
examen in ieder geval kan bestaan uit een verlenging van de duur
van de desbetreffende toets van het centraal examen met ten hoogste
30 minuten, en
c. een andere aanpassing slechts kan worden toegestaan voor zover
daartoe in de onder a genoemde deskundigenverklaring ten aanzien
van betrokkene een voorstel wordt gedaan dan wel indien de
aanpassing aantoonbaar aansluit bij de begeleidingsadviezen,
vermeld in die deskundigenverklaring.
In het
Examenblad september mededeling 2011 de volgende mededeling
opgenomen over:
I.3 Aangepaste examens voor kandidaten met een beperking:
I.3.2 kandidaten met een leesbeperking (dyslexie).
Net als vorige jaren wordt ten behoeve van kandidaten met een
leesbeperking bij de schriftelijke examens het volgende
geleverd:
a. Voor kandidaten die o.g.v. het deskundigenrapport recht hebben
op auditieve ondersteuning, is op bestelling een Daisy-CD met
ingesproken tekst beschikbaar, of een pdf (tekstbestand) voor
audio middels spraaksynthese (kunstmatige stem). De Daisy is alleen
beschikbaar voor het eerste tijdvak. Als een kandidaat recht heeft
op auditieve ondersteuning, geldt dat voor eerste én tweede tijdvak
en moet de school in het tweede tijdvak zelf een voorziening
treffen. Overigens geldt het recht op audio dan ook voor het
schoolexamen; ook daar moet de school dan een met de ingesproken
tekst gelijkwaardige voorziening hebben getroffen. Daisy en pdf
worden geleverd voor alle examens met papier, ook voor de examens
kunst (beeldend/ dans/ drama/ muziek/ algemeen) in Authorware en
voor de compex-examens. De pdf of Daisy betreft dan uitsluitend het
papieren deel (dat bij deze examens het meeste leeswerk bevat).
b. Sinds het centraal examen 2007 worden de examens geleverd in
een grotere letter (punt 11) en voor havo en vwo in een ander
lettertype dan voorheen. Waar voorheen dyslectische kandidaten
grootschrift nodig hadden, is dat door de grotere letter en het
andere lettertype voor een deel van de kandidaten niet meer nodig.
Scholen wordt dringend verzocht, met de kandidaten aan de hand van
het examen 2007, 2008 of 2009 na te gaan of vergroting nodig is, en
alleen zelf te vergroten indien nodig. Als les- en toetsmateriaal
voorafgaand aan het centraal examen in letter punt 11 was, is er
geen reden om tot vergroting over te gaan. Als de dyslectische
kandidaat zijn examen maakt aan de computer, kan hem ook in plaats
van een papieren vergroting de digitale pdf worden aangeboden.
Daarbij kan hij steeds op maat en naar wens vergroten.
c. Bij vergroting kan het zijn dat de maatvoering van een
tekening niet meer klopt. Ook zijn soms essentiële grijsnuances in
de vergrote kopie niet zichtbaar. De algemene regel is dan ook: de
kandidaat met een leesbeperking gebruikt het vergrote werk voor het
lezen, en gebruikt voor afbeeldingen en tekeningen een origineel
examen. Incidenteel blijkt ook informatie uit tabellen e.d. weg te
vallen. Dat laatste kan worden voorkomen door de pdf niet
rechtstreeks vergroot af te drukken maar eerst 1 op 1, en daarna op
de kopieermachine te vergroten. Ook dan verdient het aanbeveling
het grootschrift als leeshulp bij tekstmateriaal te gebruiken, en
het origineel voor alle tabel- en grafiekwerk.
d. Bij beperkingen mag de school aanpassingen treffen in de vorm
waarin het examen wordt aangeboden. Een voorbeeld daarvan is audio
of grootschrift. De exameneisen zelf echter gelden onverkort. Dat
geldt ook voor de spellingseisen bij Nederlands, en bij Engels
GL/TL. De school mag de kandidaat echter wel hulpmiddelen
aanreiken. Een vaak functioneel hulpmiddel is de computer als
schrijfgerei. De spellingscontrole (Nederlands of Engels) mag door
de kandidaat worden gebruikt. Als de kandidaat een zeer ernstige
leesbeperking heeft die het toetsenbord van de computer onbruikbaar
maakt, kan de school contact opnemen met de inspectie.
In de bijlagen van de
Regeling Toegestane Hulpmiddelen
2009 zijn onderstaande bepalingen opgenomen over
aanpassingen voor kandidaten met een beperking:
4.2. computer
Bij alle schriftelijke examens is de computer
toegestaan als schrijfgerei. De school kan dat toestaan
voor alle kandidaten, kan het ook toestaan voor speciale
groepen kandidaten bijvoorbeeld de dyslectische kandidaten. Als de
computer als schrijfgerei wordt gebruikt, is het van belang dat
kandidaten geen toegang hebben tot verboden hulpmiddelen
(zoals een digitale atlas of een digitaal woordenboek), en moet ook
o.m. de opslag (bijvoorbeeld uitprinten) worden geregeld. Op
www.cevo.nl staan aanwijzingen voor scholen die de computer als
schrijfgerei willen inzetten. Bij gebruik van de computer als
schrijfgerei hoeft de spellingscontrole niet te worden
uitgeschakeld.
De computer kan tenslotte worden gebruikt als hulpmiddel
voor kandidaten met een beperking; bijvoorbeeld voor audio (Daisy
of spraaksynthese), of voor vergroting ''op maat'' van de pdf van
het examen op het beeldscherm. Ook dan mag de kandidaat geen
toegang hebben tot verboden hulpmiddelen.
Bij elke inzet van de computer geldt tevens onverkort de lijst van
toegestane hulpmiddelen. Met andere woorden: ook naast een
computerexamen of voor een kandidaat die schrijft op de computer,
is o.m. een (papieren ) woordenboek toegestaan. Uit een kleine
praktijkproef is gebleken dat deze op het eerste gezicht wellicht
anachronistische oplossing goed uitvoerbaar is.
4.3 aanpassingen voor kandidaten met een beperking
Dit overzicht regelt niet de toegestane hulpmiddelen
voor kandidaten met een beperking. Daarover beslist de directeur
aan de hand van het deskundigenrapport omtrent de beperking van de
kandidaat. Als bijvoorbeeld de kandidaat recht heeft op audio, dan
is een hulpmiddel dat voor de audio zorgt (daisyspeler, computer of
leespen) een toegestaan hulpmiddel; waarbij niet-toegestane
hulpmiddelen zoals een digitaal woordenboek ontoegankelijk moeten
zijn gemaakt. Het is mogelijk dat er spanning is tussen de
toegestane hulpmiddelen en wat voor de kandidaat op grond van zijn
beperking gewenst is. In dat geval verstaat de directeur zich met
de inspectie.
Praktische uitwerking
De school werkt volgens dit stappenplan:
1. leerling, ouder, docent of begeleider vragen bij de directeur
toestemming voor verlenging van tijd en het gebruik van een
hulpmiddel tijdens het centraal examen.
2. dit verzoek gaat vergezeld van een deskundigenverklaring, waarin
ook is uitgelegd dat het hulpmiddel aansluit bij de
begeleidingsadviezen.
3. de directeur maakt bij de inspectie melding van
een verleende toestemming.
Wat de school goed moet regelen:
1. Het aanvragen in oktober/november van digitale
examens bij www.OCWduo.nl. De examens
worden aangeleverd als pdf-bestand, op CD.
2. Zorgen voor installatie van Kurzweil 3000 of SprintPDF
op de computers/laptops. De woordenboeken in Kurzweil 3000 moeten
vergrendeld zijn.
3. Wij adviseren scholen om docenten en leerlingen te laten oefenen
met examens van vorig jaar, zodat ze weten hoe te handelen.
Afspraken maken
Om alles goed te laten verlopen is het noodzakelijk een
aantal afspraken schriftelijk vast te leggen. Welke leerling doet
examen met een hulpmiddel en bij welke vakken precies? Betreft het
uitsluitend voorlezen van teksten of ook het voorlezen en invullen
van werkopdrachten op de computer? Hoe en waar opslaan of
afdrukken? Welke computer en welke printer kunnen hiervoor worden
gebruikt?
Op de dag van het examen worden de digitale documenten op de
computer van de leerling beschikbaar gemaakt. Er
moet toestemming zijn om de materialen eerder te openen.
Deze documenten geven heldere aanwijzingen:
1. Geheimhoudingsprotocol
(Schoolmanagers VO)
2. Voorbeeld
logboek
Lexima spant zich op verschillende fronten in
om lesmateriaal en examens voor leerlingen met dyslexie
beter toegankelijk te maken, kennis hierover
te verzamelen en uit te wisselen. Als u ons daarbij wilt
helpen, stuur ons dan een e-mail.
Lees hier de ervaringen van Max en Janne met het gebruik van
Kurzweil bij hun examens.
Lexima wenst alle leerlingen met dyslexie of andere
leerproblemen een succesvol examen!
Met
Kurzweil ben ik zelfstandiger en is mijn zelfvertrouwen groter. Ik
mag het ook gebruiken met mijn examen. Over een jaar beoefen ik het
vak waar ik voor heb kunnen leren, wat ik nooit gedroomd had.
Hidde, student
Strengere exameneisen
Vanaf het schooljaar 2012-2013 mogen havisten en vwo-ers
maximaal nog slechts één vijf voor Nederlands, Engels of wiskunde
halen bij examens. Vanaf 2011-2012 al moeten alle leerlingen
gemiddeld een voldoende halen voor het Centraal Examen. De
maatregel waarbij ten hoogste één 5 als eindcijfer mag worden
behaald voor de kernvakken Nederlands, Engels en wiskunde is vooral
een grote uitdaging voor leerlingen met dyslexie of dyscalculie.
Tijdverlenging én het toestaan van passende hulpmiddelen tijdens
het examen is met deze strengere eisen bijna een
onontkoombare noodzaak geworden.