Verstandig kiezen is rekening houden met
Taken en problemen
Meestal biedt hardware of software die alleen voorleest, niet
voldoende hulp. Voor het beste resultaat is ook ondersteuning nodig
bij tekstbegrip, spellen, schrijven, het oefenen van woordjes,
opzoeken in woordenboeken, het leren van vreemde talen en het
ontwikkelen van studievaardigheden. Daarbij moet rekening gehouden
worden met de verschillende taken en problemen van de leerling.
Technisch en begrijpend lezen
Geavanceerde dyslexie-computerprogramma's bieden naast het
voorlezen van tekst ook hulp bij tekstbegrip. De
computerprogramma's lezen de teksten voor. Het woord dat wordt
voorgelezen wordt aangeduid met een (tweekleurige) meeleescursor.
Hierdoor leest de gebruiker actief mee. De voorleesfunctie van het
programma geeft de leerling ondersteuning op het gebied van
technisch lezen. De aandacht kan hierdoor helemaal gericht worden
op het begrijpen van de tekst. Ook de mogelijkheid om moeilijke
woorden uit een tekst op te zoeken in de woordenboeken draagt bij
aan het tekstbegrip. Daarnaast bieden geavanceerde hulpmiddelen
ondersteuning bij het lezen en schrijven van teksten in vreemde
talen.
Spellen en strategisch schrijven
Functies die veel ondersteuning geven bij het schrijven zijn
woordvoorspelling, gesproken spellingcontrole, het
synoniemenwoordenboek en het meespreken bij het typen. Hierdoor
wordt voorkomen dat kinderen woorden fout of steeds op een andere
manier schrijven. Deze functies helpen bij het spellen, strategisch
schrijven, werkboeken invullen en toetsen en examens
maken.
Studievaardigheden
In het Voortgezet Onderwijs krijgt een leerling meer
verschillende taken dan in het Basisonderwijs. Presteert een kind
met dyslexie bijvoorbeeld redelijk goed op de basisschool, dan kan
dit kind toch problemen krijgen in de brugklas. Tijdsdruk en het
leren van vreemde talen maken het studeren extra lastig. Zo is de
Engelse taal bijvoorbeeld voor veel leerlingen met dyslexie een
moeilijke taal om te spreken, lezen en schrijven.
Kinderen met dyslexie hebben in het Voortgezet Onderwijs daarom
behoefte aan meer ondersteuning bij spellen, strategisch schrijven,
vreemde talen en studievaardigheden. Het is belangrijk om hiermee
rekening te houden bij het kiezen van een hulpmiddel.
Studievaardigheden zoals uittreksels maken, op internet zoeken en
speciale markeringen aanbrengen, worden door slimme functies in de
geavanceerde software goed ondersteund. Ook kunnen teksten als
audiobestand (bij voorkeur mp3) worden opgeslagen. Zo kunnen ze
overal worden beluisterd.
Het succes van een hulpmiddel is groter als het de leerling
motiveert tot een actieve en ontdekkende leerhouding die past bij
zijn of haar leeftijd.
Ernst van de dyslexie
Bij enkelvoudige of lichte dyslexie of andere lees- of
spellingproblemen is het belangrijk dat een hulpmiddel de volgende
ondersteuning biedt: verhogen van de leessnelheid en
-nauwkeurigheid, aanzetten tot meer lezen en vergroten van de
woordenschat. De ReadingPen, voorleessoftware (bijvoorbeeld
SPrinto) en de Daisy speler bieden deze ondersteuning.
Bij ernstige en complexe dyslexie, waarbij de schoolprestaties
achterblijven, wordt van een hulpmiddel verwacht dat het
ondersteuning geeft op alle probleemgebieden. Met geavanceerde
dyslexiesoftware zoals Sprint Plus of Kurzweil 3000 is deze
ondersteuning beschikbaar.
Beschikbaarheid digitale school- en studieboeken
Bij het kiezen van een hulpmiddel is ook het gebruiksgemak
belangrijk. School- en studieboeken zijn nog niet altijd digitaal
beschikbaar en moeten daarom vaak worden gescand. Zit de
scansoftware in het softwarepakket, zoals bij Kurzweil 3000? En
werkt dat goed samen? Dan kan een leerling het scanwerk gemakkelijk
zelf doen.
Bij het scannen mag de scan niet worden vervormd. De scan moet
precies hetzelfde zijn als het origineel. Want vormgeving,
structuur en afbeeldingen geven leerlingen met dyslexie juist
ondersteuning bij het begrijpend lezen. Bij goedkopere
voorleessoftware wordt een scan vervormd doordat deze wordt omgezet
naar een Word-document. Een belangrijk punt dus om op te letten bij
de keuze van een product. De Nieuwsbrief Dyslexie, Leerlingenzorg en
ICT houdt u op de hoogte van alle
ontwikkelingen rond nieuw bronmateriaal.
Verschillende bestandstypen zijn:
a) Daisy: als een leerling ondersteuning nodig
heeft bij het functioneel lezen en niet bij het schrijven, dan is
de auditieve hulp die de Daisy speler biedt voldoende. Schoolboeken
en leesboeken staan op Daisy audiobestanden. Dit zijn bestanden die
door mensen zijn ingesproken en op CD zijn gezet.
b) KES en SEK: bestanden die in Kurzweil worden
geopend, worden door het programma automatisch omgezet in een
KES-bestand (Kurzweil Educational System). Deze bestanden zijn
alleen door Kurzweil te lezen. SEK zijn beveiligde KES bestanden.
Met het (scan- en) leerstation kunnen SEK bestanden worden geopend
en bewerkt.
c) SprintPDF: SprintPDF is het beveiligde digitale
bestandsformaat dat door Sprint Plus gelezen kan worden. De
bestanden kunnen worden voorgelezen en ingevuld. Scannen en
bewerken van teksten en schoolboeken is met deze bestanden niet
meer nodig.
d) Pdf documenten: er bestaan
verschillende pdf bestandstypen. Het belangrijkste onderscheid is
'toegankelijk pdf' en 'niet toegankelijk pdf'. Deze laatste wordt
ook wel 'foto-pdf', scan of image genoemd. Een niet
toegankelijk pdf moet eerst met een tekstherkenningsprogramma
(OCR) toegankelijk worden gemaakt. Daarna kan het door
tekst-naar-spraaksoftware worden voorgelezen. Eenvoudige
voorleesprogramma's hebben moeite met pdf; de lay-out gaat verloren
of essentiële functies (b.v. de meeleescursor) van het programma
werken niet.